AHLAKIN GERÇEK DEĞERİ

AHLAKIN GERÇEK DEĞERİ

Yazmayı düşündüğüm bir kavramdı: Ahlak.

Duyduğum, bildiğim aşağıdaki söylem, internette gezinirken karşıma çıkınca, bilgisayar başına geçip yazmaya karar verdim. Ben söyledim bilgisayar yazdı. Gözden kaçan hatalar varsa benim değil, bilgisayarın suçudur. Kusurlar affola.

Matematiğin babası sayılan Hârizmî’ye: “İnsan nedir?” diye sormuşlar. O da şöyle demiş:  

“İnsan güzel ahlaklı ise ‘1’ eder. Yakışıklı ise bir ‘0’ ekleyin ‘10’ eder. Varlıklı ise bir ‘0’ daha ekleyin ‘100’ eder. Soylu ve nesep sahibi ise bir ‘0’ daha ekleyin ‘1000’ eder. Fakat ahlak olan ‘1’ giderse insanın kıymeti gider, geriye değeri olmayan sıfırlar kalır.”  

Bu söz, yalnızca matematiksel bir benzetme değil, aynı zamanda sosyolojik bir ders niteliğindedir. Tam da Harizmi’ye yakışır, Çünkü Harezmî’nin işaret ettiği gibi, ahlak insanın temel değeridir. Diğer tüm nitelikler — güzellik, zenginlik, soyluluk — ancak ahlakın yanına eklenirse anlam kazanır. Ahlak yoksa geriye içi boş, anlamsız sıfırlarla anılacak bireyler kalır. 

Bugün ülkemizdeki eğitim sisteminde yoğun din söylemiyle ahlak öğretilmek istenmektedir.

Oysa din, inanç ve ibadetle ilgilidir; kutsal kabul edilen değerlere yönelir. Ancak ahlak; bilgeliğin, bilginin, yaşanmışlığın, vicdanın ve Tanrı’nın insana en güzel hediyesi aklın ürünü olarak, insanın hem insana hem doğaya karşı sorumluluklarını belirler. Dinsel söylemler ahlakı destekleyebilir ama ahlakın kaynağı din değildir. İbadet, Tanrı’ya yönelişin bir biçimidir; ahlak ise insanın ve doğanın varlığına duyduğu saygıdır.  

Kültürümüzden örnek vermem gerekirse: Eski Türk inanışında Tanrı tektir ve doğanın içinde aranırdı. Yer, gök, su, dağ, ağaç, hayvan kutsal kabul edilir; onlara saygı göstermek ahlaki bir yükümlülük sayılırdı. İnanç, somut ahlaki değerlerle pekiştirilirdi. Bu yaklaşım, ahlakın yalnızca bireysel davranışlarla birlikte, evrendeki her şeye karşı merhamet ve saygı olduğunu gösterir.  

Gerçek ahlak, evrensel bir sorumluluk bilincidir: 

- Havaya, suya, ağaca, hayvana saygı göstermek,

- İnsan çıkarları uğruna doğayı talan etmemek,

- Ekonomik hırslarla savaşlar çıkarıp insanları, hayvanları, kültürel varlıkları yok etmemektir.  

Bugün doğanın yok edilmesi, hayvanların katledilmesi, savaşlarla insanların öldürülmesi, ahlaksızlığın en ağır biçimidir.  

Hârizmî’nin sözündeki “1” aslında budur: ahlak olmadan geriye kalan gösterişli, renkli ve süslü sıfırlar, insan olma tanımının çok uzağındadır.

Din, dini emirler, eylem ve söylemlerle insanın inancını besler; ama ahlak, insanın ve doğanın varlığına duyduğu evrensel saygıdır.

Eski Türklerin doğa merkezli inancı da bunu hatırlatır: gerçek değer, ahlakın kendisindedir. 

Bu yazı, Harizmî'nin sözünden yola çıkarak ahlakın evrensel değerlerini tartışan bir deneme niteliğinde kaleme alınmıştır.

Bilim Nesin
Eryaman 05.04.2026 16:00

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

ACI GERÇEĞİMİZ: KIBRISCIK

  ACI GERÇEĞİMİZ: KIBRISCIK Merhaba sevgili dostlar, değerli hemşehrilerim, Bu satırları birilerinin hoşuna gitsin diye değil, bir gerçeğin altını çizmek için yazıyorum. Dile getireceklerim hoşunuza gitmeyebilir; ama kabul edelim ki bazı gerçekler zaten hoş olmak zorunda değildir. Anlatacaklarıma başlamadan önce, çok önemli bir noktayı hatırlatmak isterim: Kıbrıscık, ülkemizin en küçük kasabalarından birinin adı değildir. Kıbrıscık; 621 km² yüzölçümüne sahip, 22 köy ve toplam 8 mahalleden — bunların yalnızca ikisi merkezde olmak üzere — oluşan geniş bir coğrafyanın adıdır. Ormanları, dereleri, dağları, yaylaları, yolları, tarlaları ve çayırlarıyla; hatıraları, doğası ve insanıyla yaşanan bir bütündür. Kıbrıscık yalnızca bir yer adı değil; idari yapısıyla, muhtarlıklarıyla, belediyesiyle ve tarihiyle bir kimliğin adıdır. Ve önemli bir gerçek de şudur:  Nerede yaşarsa yaşasın, bu topraklara kan bağıyla bağlı olan herkes Kıbrıscıklıdır. Bugün Kıbrıscık hakkında konuşurken yalnızc...
Devamı

ANAM

  ANAM Anadolu’nun unutulmuş köylerinde nice bilge kadınlar ve adamlar yaşadı. Kimi davar güttü, kimi ekin biçti, kimi düven sürdü, kimi suya gitti. Ama pek çoğu; Hüseyin Yılmaz gibi, Satı (Çırpan) Kadın gibi, keşfedilmeden köylerinde, yurtlarında yitip gitti. Büyük çoğunluğu ne kitap gördüler ne defter… Ne de kalem tuttular. Ama hayatı okudular. Sevgiyle. Sabırla. Binbir emekle. Çileyle. Alın teriyle… Onların sözleri dua gibiydi: “Gül yüzün hep güleç olsun, sağlık senden hiç eksik olmasın.” Kimi zaman öğüt, kimi zaman teselli oldular: “Uykudan gayrı başınızı yastığa koydurmasın yüce Tanrım.” Dedikoduya kulak asmadılar. Kıskançlık bilmediler. “Ona da yeter, bana da.” diyecek kadar yüce gönüllüydüler. Hayatı elleriyle tarttılar. Bazen un, kimi zaman yün iplik… Milimine kadar doğru ölçtüler. Ne rakam öğrendiler ne hesap makinesi gördüler. Ama gramına, kuruşuna kader hesapladılar. Tam da orada, dürüstlükleriyle güven kazandılar. Mani söylediler, saz çaldılar,...
Devamı

İLÇEMİZDE EĞİTİM ATILIMI

 İLÇEMİZDE EĞİTİM ATILIMI Muammer Meray 1950-1954 yılları arasında Beypazarı Ortaokulu’nda öğrenim yaptığım, 1954-1958 öğretim yıllarında Bolu Öğretmen Okulu’nda birlikte okuduğum rahmetli Ömer Dağ; çalışkan, mert, sözünden dönmeyen, insanlarla iyi iletişim kuran bir insandı. Belediye Başkanımız olan oğlu Sayın Doğan Dağ, belediyenin aylık olarak çıkardığı gazetenin “Okul Köşesi”ne yazı yazmamı istedi. Herhangi bir konu önermedi. Ne yazayım diye düşündüm. Okul köşesi olarak belirlendiği için, okurların genellikle öğrenciler ve veliler olacağını düşündüm. Bu nedenle ilçemizde geçmişte gerçekleştirilmiş bir eğitim-öğretim atılımına ilişkin olay ve düşünceleri paylaşmanın yararlı olacağı görüşünü uygun gördüm. Bu atılımda ilçemizde eğitime yönelik saptamaları yaparak, hizmeti, emeği, katkısı olanların çalışmalarını anlatmaya çalışacağım. İlçemiz, Osmanlı Devleti zamanında 1871 yılında nahiye oldu. Cumhuriyet yönetiminde, 1950 yılına kadar nahiye merkezi olan Karadoğan’da, Alan Himmetl...
Devamı