YILBAŞI KUTLAMASI VE DİN

YILBAŞI KUTLAMASI VE DİN

Din, Kültür ve Zaman: Neyi Neden Karıştırıyoruz?

Yılbaşı üzerinden yapılan din temelli eleştiriler, söylemler ve değerlendirmeler, hatta zaman zaman şiddete varan eylemler, meseleyi bilgiyle değil niyet okumasıyla ele alan bir yaklaşımın ürünüdür. “Hristiyan geleneği, inancı, adeti” gibi genelleyici ifadeler, hem tarihsel hem de sosyolojik olarak gerçeği yansıtmaz. 1 Ocak’ta kutlanan yılbaşı, bugün dünyanın büyük bölümünde kullanılan miladi takvimin takvimsel bir başlangıcıdır; dini bir ibadet ya da inanç ritüeli değildir. Miladi takvim, temelde Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketini esas alan astronomik ve bilimsel hesaplara dayanır. Başlangıç noktası olarak belirli bir tarih referans alınmış olması, onu dini bir takvim hâline de getirmez. Takvimle inancı birbirine karıştırmak, toplumu aydınlatmaz; aksine kafa karışıklığı üretir ve ayrıştırır.

Bir davranışın “Müslümanlar tarafından yapılamaz” sayılabilmesi için açık bir dini yasak, net bir ibadet bağı ve kesin bir hüküm gerekir. Bunlar yokken, kişisel yorumları dinin kendisiymiş gibi sunmak; insanları olmayan günahlarla suçlamak anlamına gelir. Bu da dindarlığı derinleştirmez, yasakçılıkla daraltır.

Üstelik yılbaşı, Türk kültürü açısından da “yabancı” bir olgu değildir. Eski Türklerde 21 Aralık, Nardugan Bayramı olarak yeni yılın ve güneşin yeniden doğuşunun simgesi kabul edilirdi. Bereket, huzur ve esenlik için temennilerde bulunulur; doğaya ve hayata şükredilirdi. Yani yeni yıl dileği, bu topraklarda bin yıllardır var olan kültürel bir başlangıç anlayışıdır.

Kaldı ki bugün dünyada kullanılan resmî saat sistemi, Greenwich’ten geçen başlangıç meridyenine göre belirlenmiş küresel zaman düzenidir. Saat dilimleri, yıllar, aylar, haftalar, günler, saatler, dakikalar ve saniyeler dinlere göre değil, Dünya’nın dönüşüne dayanan astronomik ölçülere göre hesaplanmaktadır. Daha da açık söylemek gerekirse, ezan vakitleri dahi bu miladi zaman sistemine göre belirlenmekte ve okunmaktadır. Yani astronomiye dayalı bu küresel saat düzeni, günlük ibadet hayatının ayrılmaz bir gerçeği olarak fiilen kabul edilmektedir. Saat dilimini, dakikayı ve saniyeyi hiçbir tereddüt göstermeden kullanıp; aynı sistemin doğal sonucu olan yılbaşını “inanç meselesi” gibi sunmak, tutarlı bir dini yaklaşım değil, seçmeci, çelişkili ve keyfî bir yorumdur.

İronik olan şudur: Osmanlı’ya övgüyle atıf yapan bir zihniyetin, Osmanlı’nın temelini oluşturan hoşgörü ve birlikte yaşama kültürünü görmezden gelmesidir. Osmanlı’da farklı dinler, farklı gelenekler bir arada var olabilmiş; devlet gücünü yasaklardan değil, adaletten ve anlayıştan almıştır. Farklı inançta olan toplumların kültürel etkinliklerine üst düzeyde katılımlar sağlanmış, kimsenin gündelik hayatına inancı üzerinden müdahale edilmemiştir.

Bugün ise kültürü inanç diye dayatmak, dindarlığı başkalarını yargılamanın aracı hâline getirmek, bu tarihsel mirasla açıkça çelişmektedir. Din, insanları ayırmak için değil; ahlak, adalet ve vicdan üretmek için vardır.

Kaldı ki günümüzde insanlarımızın büyük bir çoğunluğu çoluk çocuğuyla, anne babasıyla bir araya gelmenin mutluluğunu yılbaşı akşamlarında yaşamaktadır. Yemekler yenir, sohbet edilir, geleceğe dair umut ve dilekler tazelenir. Eğlenmek her insanın özel alanıdır. Hiçbir din, insanın bu özel alanına keyfî yasaklarla müdahale etmez.

Yeni yıla dair dileklerde bulunmak; barış, adalet, sağlık ve umut temenni etmek bir ibadet iddiası değil, insani bir duadır. Ayrıştırıcı olan bu temenniler değil; onları küçümseyen, etiketleyen ve “biz–onlar” dili kuran yaklaşımlardır. Toplumu yanlış yönlendiren de tam olarak budur.

Bu nedenle, din adına konuşurken kanaatle değil bilgiyle, önyargıyla değil araştırmayla, ithamla değil sorumlulukla hareket etmek zorundayız. Tarihi, kültürü, bilimi ve inancı birbirine karıştırmadan; hüküm vermeden önce öğrenmeyi, ayırmadan önce anlamayı tercih etmek hepimizin ortak sorumluluğudur. Doğru bilgi, toplumu ayrıştırmaz; birleştirir, olgunlaştırır ve güçlendirir.

Bilim Nesin 
Eryaman 01.01.2026 13.00